Verpleegkunde Nummer 3 , pp. 4-13
sep 2019, jaargang 34
Verpleegkunde Nr. 3 , pp. 4-13
sep 2019, jr. 34
Onderzoeksartikel

De effectiviteit van een online infomodule voor mantelzorgers van patiënten met een beroerte

DOEL:
Het doel van deze studie is om de effectiviteit aan te tonen van een online tool ter ondersteuning van mantelzorgers in de informatie omtrent de maaltijdzorg aan patiënten met een beroerte bij de transitie van de intra- naar de extramurale zorg.

METHODE:
In een gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek met een pre- en posttestdesign met een interventiegroep (online tool) en een controlegroep (care-as-usual met informatiebrochure) werd de mate van overbelasting, levenskwaliteit en angstige of depressieve gevoelens van de mantelzorgers voor het ontslag en vier weken nadien gemeten.

RESULTATEN:
De mantelzorgers uit zowel de interventie- als de controlegroep namen de zorg op van patiënten met een beroerte. Deze patiënten vertoonden geen verschil in levenskwaliteit, functionele afhankelijkheid en maaltijdzorg. Na vier weken verbeterde zowel bij de mantelzorgers in de interventiegroep (n=30) als in de controlegroep (n=29) de levenskwaliteit en de mate van overbelasting. Angstige en/of depressieve symptomen waren in beide groepen toegenomen. Er werden geen significante verschillen gevonden in de uitkomsten tussen de twee groepen.

CONCLUSIE:
De effectiviteit van een online informatietool voor mantelzorgers van patiënten met een beroerte kon onvoldoende worden aangetoond. Uit de resultaten van dit onderzoek blijkt dat een online informatietool even veel effect heeft als een geschreven brochure op de kwaliteit van leven, depressieve en/of angstige gevoelens en overbelasting van de mantelzorger.

Literatuur:

  1. Europe SAf. The Burden of Stroke in Europe. London.
  2. Cowman S, Royston M, Hickey A, et al. Stroke and nursing home care: a national survey of nursing homes. BMC Geriatr 2010;10(1):4.
  3. Gbiri CA, Akinpelu AO. Relationship between post-stroke functional recovery and quality of life among Nigerian stroke survivors. Nigerian Postgrad Med J 2013;20(1):29-33.
  4. Ministerie van Volksgezondheid WeSV. NIVEL Zorgregistraties eerste lijn. BN Utrecht; 2017.
  5. Salter K, Hellings C, Foley N, et al. The experience of living with stroke: a qualitative meta-synthesis. J Rehabil Med 2008;40(8):595-602.
  6. Peoples H, Satink T, Steultjens E. Stroke survivors’ experiences of rehabilitation: a systematic review of qualitative studies. Scan J Occup Ther 2011;18(3):163-71.
  7. Satink T, Josephsson S, Zajec J, et al. Self-management develops through doing of everyday activities-a longitudinal qualitative study of stroke survivors during two years post-stroke. BMC Neurol 2016;16(1):221.
  8. Hesamzadeh A, Dalvandi A, Bagher Maddah S, et al. Family caregivers’ experience of activities of daily living handling in older adult with stroke: a qualitative research in the Iranian context. Scand J Caring Sci 2017;31(3):515-26.
  9. Flowers HL, Silver FL, Fang J, et al. The incidence, co-occurrence, and predictors of dysphagia, dysarthria, and aphasia after first-ever acute ischemic stroke. J Commun Disord 2013;46(3):238-48.
  10. Kampman MT, Eltoft A, Karaliute M, et al. Full implementation of screening for nutritional risk and dysphagia in an acute stroke unit: a clinical audit. Neurohospitalist 2015;5(4):205-11.
  11. Paquereau J, Allart E, Romon M, et al. The long-term nutritional status in stroke patients and its predictive factors. J Stroke Cerebrovasc Dis 2014;23(6):1628-33.
  12. Yoo SH, Kim JS, Kwon SU, et al. Undernutrition as a predictor of poor clinical outcomes in acute ischemic stroke patients. Arch Neurol 2008;65(1):39-43.
  13. Shen HC, Chen HF, Peng LN, et al. Impact of nutritional status on long-term functional outcomes of post-acute stroke patients in Taiwan. Arch Gerontol Geriatr 2011;53(2):e149-52.
  14. Kang Y, Lee HS, Paik NJ, et al. Evaluation of enteral formulas for nutrition, health, and quality of life among stroke patients. Nutr Res Pract 2010;4(5):393-9.
  15. Hong E. Health-related quality of life of community-dwelling stroke survivors: a comparison of fallers and non-fallers. J Phys Ther Sci 2015;27(10):3045-7.
  16. Quinn K, Murray C, Malone C. Spousal experiences of coping with and adapting to caregiving for a partner who has a stroke: a meta-synthesis of qualitative research. Disabil Rehabil 2014;36(3):185-98.
  17. Pallesen H, Pedersen AD, Holst R. Health and functioning in a stroke population five years after first incidence. Scand J Disabil Res 2014;16(2):114-26.
  18. Dedry A. Zorg zonder naam: Lannoo; 2016.
  19. Satink T, Cup EH, de Swart BJ, et al. The perspectives of spouses of stroke survivors on self-management - a focus group study. Disabil Rehabil 2018;40(2):176-84.
  20. Hung JW, Huang YC, Chen JH, et al. Factors associated with strain in informal caregivers of stroke patients. Chang Gung Med J 2012;35(5):392-401.
  21. Cheng HY, Chair SY, Chau JP. The effectiveness of psychosocial interventions for stroke family caregivers and stroke survivors: a systematic review and metaanalysis. Patient Educ Couns 2014;95(1):30-44.
  22. Van Herck P. Transformeren om te overleven in de zorg: Lannoo; 2015.
  23. Ahern DK, Kreslake JM, Phalen JM. What is eHealth (6): perspectives on the evolution of eHealth research. J Med Internet Res 2006;8(1):e4.
  24. Oh H, Rizo C, Enkin M, Jadad A. What is eHealth (3): a systematic review of published definitions. J Med Internet Res 2005;7(1):e1.
  25. World Health Organization. E-Health 2015. Te raadplegen op: http://www.euro.who.int/en/health-topics/Health-systems/e-health
  26. Boogerd EA, Arts T, Engelen LJ, van de Belt TH. “What Is eHealth”: Time for an update? JMIR Res Protoc 2015;4(1):e29.
  27. Eysenbach G. What is e-health? J Med Internet Res 2001;3(2):e20.
  28. Pfeiffer K, Beische D, Hautzinger M, et al. Telephonebased problem-solving intervention for family caregivers of stroke survivors: a randomized controlled trial. J Consult Clin Psychol 2014;82(4):628-43.
  29. Nam HS, Park E, Heo JH. Facilitating stroke management using modern information technology. J Stroke 2013;15(3):135-43.
  30. Elbert NJ, van Os-Medendorp H, van Renselaar W, et al. Effectiveness and cost-effectiveness of ehealth interventions in somatic diseases: a systematic review of systematic reviews and meta-analyses. J Med Internet Res 2014;16(4):e110.
  31. Pavot W, Diener E, Colvin CR, et al. Further validation of the Satisfaction with Life Scale: evidence for the cross-method convergence of well-being measures. J Pers Assess 1991;57(1):149-61.
  32. Kruithof WJ, Post MW, van Mierlo ML, et al. Caregiver burden and emotional problems in partners of stroke patients at two months and one year post-stroke: Determinants and prediction. Patient Educ Couns 2016;99(10):1632-40.
  33. Sagen U, Vik TG, Moum T, et al. Screening for anxiety and depression after stroke: comparison of the hospital anxiety and depression scale and the Montgomery and Asberg depression rating scale. J Psychosom Res 2009;67(4):325-32.
  34. Han Y, Liu Y, Zhang X, et al. Chinese family caregivers of stroke survivors: Determinants of caregiving burden within the first six months. J Clin Nurs 2017;26(23-24):4558-66.
  35. Hoefman RJ, van Exel NJ, Foets M, et al. Sustained informal care: the feasibility, construct validity and testretest reliability of the CarerQol-instrument to measure the impact of informal care in long-term care. Aging Ment Health 2011;15(8):1018-27.
  36. Group W. Development of the WHOQOL: Rationale and Current Status. Int J Ment Health 1994;23(3):24-56.
  37. Tse T, Douglas J, Lentin P, et al. Measuring participation after stroke: a review of frequently used tools. Arch Phys Med Rehabil 2013;94(1):177-92.
  38. Williams LS, Bakas T, Brizendine E, et al. How valid are family proxy assessments of stroke patients’ health-related quality of life? Stroke 2006;37(8):2081-5.
  39. Vallen C, Hagell P, Westergren A. Validity and userfriendliness of the minimal eating observation and nutrition form - version II (MEONF - II) for undernutrition risk screening. Food Nutr Res 2011;55.
  40. Westergren A, Lindholm C, Mattsson A, et al. Minimal eating observation form: reliability and validity. J Nutr Health Aging 2009;13(1):6-12.
  41. Wang T, Jiang H, Westergren A, et al. The Minimal Eating Observation Form-II (MEOF-II): cross-cultural validation of the Chinese version for people with stroke. J Eval Clin Pract 2016;22(2):207-12.
  42. Zickuhr K, Madden M. Older adults and internet use. Pew Internet & American Life Project 2012;6.
  43. Smith SD, Gignac MA, Richardson D, et al. Differences in the experiences and support needs of family caregivers to stroke survivors: does age matter? Top Stroke Rehabil 2008;15(6):593-601.
  44. Tsai PC, Yip PK, Tai JJ, et al. Needs of family caregivers of stroke patients: a longitudinal study of caregivers’ perspectives. Patient Prefer Adherence 2015;9:449-57.
  45. Czerwonka AI, Herridge MS, Chan L, et al. Changing support needs of survivors of complex critical illness and their family caregivers across the care continuum: a qualitative pilot study of Towards RECOVER. J Crit Care 2015;30(2):242-9.
  46. Blusi M, Dalin R, Jong M. The benefits of e-health support for older family caregivers in rural areas. J Telemed Telecare 2014;20(2):63-9.
  47. Solli H, Hvalvik S, Bjork IT, et al. Characteristics of the relationship that develops from nurse-caregiver communication during telecare. J Clin Nurs 2015;24(13-14):1995-2004.
  48. Pedersen PM, Jorgensen HS, Kammersgaard LP, et al. Manual and oral apraxia in acute stroke, frequency and influence on functional outcome: The Copenhagen Stroke Study. Am J Phys Med Rehabil 2001;80(9):685-92.
  49. Dumoulin C, Korner-Bitensky N, Tannenbaum C. Urinary incontinence after stroke: does rehabilitation make a difference? A systematic review of the effectiveness of behavioral therapy. Top Stroke Rehabil 2005;12(3):66-76.
Onderzoeksartikel

De effectiviteit van een online infomodule voor mantelzorgers van patiënten met een beroerte

DOEL:
Het doel van deze studie is om de effectiviteit aan te tonen van een online tool ter ondersteuning van mantelzorgers in de informatie omtrent de maaltijdzorg aan patiënten met een beroerte bij de transitie van de intra- naar de extramurale zorg.

METHODE:
In een gerandomiseerd gecontroleerd onderzoek met een pre- en posttestdesign met een interventiegroep (online tool) en een controlegroep (care-as-usual met informatiebrochure) werd de mate van overbelasting, levenskwaliteit en angstige of depressieve gevoelens van de mantelzorgers voor het ontslag en vier weken nadien gemeten.

RESULTATEN:
De mantelzorgers uit zowel de interventie- als de controlegroep namen de zorg op van patiënten met een beroerte. Deze patiënten vertoonden geen verschil in levenskwaliteit, functionele afhankelijkheid en maaltijdzorg. Na vier weken verbeterde zowel bij de mantelzorgers in de interventiegroep (n=30) als in de controlegroep (n=29) de levenskwaliteit en de mate van overbelasting. Angstige en/of depressieve symptomen waren in beide groepen toegenomen. Er werden geen significante verschillen gevonden in de uitkomsten tussen de twee groepen.

CONCLUSIE:
De effectiviteit van een online informatietool voor mantelzorgers van patiënten met een beroerte kon onvoldoende worden aangetoond. Uit de resultaten van dit onderzoek blijkt dat een online informatietool even veel effect heeft als een geschreven brochure op de kwaliteit van leven, depressieve en/of angstige gevoelens en overbelasting van de mantelzorger.

Literatuur:

  1. Europe SAf. The Burden of Stroke in Europe. London.
  2. Cowman S, Royston M, Hickey A, et al. Stroke and nursing home care: a national survey of nursing homes. BMC Geriatr 2010;10(1):4.
  3. Gbiri CA, Akinpelu AO. Relationship between post-stroke functional recovery and quality of life among Nigerian stroke survivors. Nigerian Postgrad Med J 2013;20(1):29-33.
  4. Ministerie van Volksgezondheid WeSV. NIVEL Zorgregistraties eerste lijn. BN Utrecht; 2017.
  5. Salter K, Hellings C, Foley N, et al. The experience of living with stroke: a qualitative meta-synthesis. J Rehabil Med 2008;40(8):595-602.
  6. Peoples H, Satink T, Steultjens E. Stroke survivors’ experiences of rehabilitation: a systematic review of qualitative studies. Scan J Occup Ther 2011;18(3):163-71.
  7. Satink T, Josephsson S, Zajec J, et al. Self-management develops through doing of everyday activities-a longitudinal qualitative study of stroke survivors during two years post-stroke. BMC Neurol 2016;16(1):221.
  8. Hesamzadeh A, Dalvandi A, Bagher Maddah S, et al. Family caregivers’ experience of activities of daily living handling in older adult with stroke: a qualitative research in the Iranian context. Scand J Caring Sci 2017;31(3):515-26.
  9. Flowers HL, Silver FL, Fang J, et al. The incidence, co-occurrence, and predictors of dysphagia, dysarthria, and aphasia after first-ever acute ischemic stroke. J Commun Disord 2013;46(3):238-48.
  10. Kampman MT, Eltoft A, Karaliute M, et al. Full implementation of screening for nutritional risk and dysphagia in an acute stroke unit: a clinical audit. Neurohospitalist 2015;5(4):205-11.
  11. Paquereau J, Allart E, Romon M, et al. The long-term nutritional status in stroke patients and its predictive factors. J Stroke Cerebrovasc Dis 2014;23(6):1628-33.
  12. Yoo SH, Kim JS, Kwon SU, et al. Undernutrition as a predictor of poor clinical outcomes in acute ischemic stroke patients. Arch Neurol 2008;65(1):39-43.
  13. Shen HC, Chen HF, Peng LN, et al. Impact of nutritional status on long-term functional outcomes of post-acute stroke patients in Taiwan. Arch Gerontol Geriatr 2011;53(2):e149-52.
  14. Kang Y, Lee HS, Paik NJ, et al. Evaluation of enteral formulas for nutrition, health, and quality of life among stroke patients. Nutr Res Pract 2010;4(5):393-9.
  15. Hong E. Health-related quality of life of community-dwelling stroke survivors: a comparison of fallers and non-fallers. J Phys Ther Sci 2015;27(10):3045-7.
  16. Quinn K, Murray C, Malone C. Spousal experiences of coping with and adapting to caregiving for a partner who has a stroke: a meta-synthesis of qualitative research. Disabil Rehabil 2014;36(3):185-98.
  17. Pallesen H, Pedersen AD, Holst R. Health and functioning in a stroke population five years after first incidence. Scand J Disabil Res 2014;16(2):114-26.
  18. Dedry A. Zorg zonder naam: Lannoo; 2016.
  19. Satink T, Cup EH, de Swart BJ, et al. The perspectives of spouses of stroke survivors on self-management - a focus group study. Disabil Rehabil 2018;40(2):176-84.
  20. Hung JW, Huang YC, Chen JH, et al. Factors associated with strain in informal caregivers of stroke patients. Chang Gung Med J 2012;35(5):392-401.
  21. Cheng HY, Chair SY, Chau JP. The effectiveness of psychosocial interventions for stroke family caregivers and stroke survivors: a systematic review and metaanalysis. Patient Educ Couns 2014;95(1):30-44.
  22. Van Herck P. Transformeren om te overleven in de zorg: Lannoo; 2015.
  23. Ahern DK, Kreslake JM, Phalen JM. What is eHealth (6): perspectives on the evolution of eHealth research. J Med Internet Res 2006;8(1):e4.
  24. Oh H, Rizo C, Enkin M, Jadad A. What is eHealth (3): a systematic review of published definitions. J Med Internet Res 2005;7(1):e1.
  25. World Health Organization. E-Health 2015. Te raadplegen op: http://www.euro.who.int/en/health-topics/Health-systems/e-health
  26. Boogerd EA, Arts T, Engelen LJ, van de Belt TH. “What Is eHealth”: Time for an update? JMIR Res Protoc 2015;4(1):e29.
  27. Eysenbach G. What is e-health? J Med Internet Res 2001;3(2):e20.
  28. Pfeiffer K, Beische D, Hautzinger M, et al. Telephonebased problem-solving intervention for family caregivers of stroke survivors: a randomized controlled trial. J Consult Clin Psychol 2014;82(4):628-43.
  29. Nam HS, Park E, Heo JH. Facilitating stroke management using modern information technology. J Stroke 2013;15(3):135-43.
  30. Elbert NJ, van Os-Medendorp H, van Renselaar W, et al. Effectiveness and cost-effectiveness of ehealth interventions in somatic diseases: a systematic review of systematic reviews and meta-analyses. J Med Internet Res 2014;16(4):e110.
  31. Pavot W, Diener E, Colvin CR, et al. Further validation of the Satisfaction with Life Scale: evidence for the cross-method convergence of well-being measures. J Pers Assess 1991;57(1):149-61.
  32. Kruithof WJ, Post MW, van Mierlo ML, et al. Caregiver burden and emotional problems in partners of stroke patients at two months and one year post-stroke: Determinants and prediction. Patient Educ Couns 2016;99(10):1632-40.
  33. Sagen U, Vik TG, Moum T, et al. Screening for anxiety and depression after stroke: comparison of the hospital anxiety and depression scale and the Montgomery and Asberg depression rating scale. J Psychosom Res 2009;67(4):325-32.
  34. Han Y, Liu Y, Zhang X, et al. Chinese family caregivers of stroke survivors: Determinants of caregiving burden within the first six months. J Clin Nurs 2017;26(23-24):4558-66.
  35. Hoefman RJ, van Exel NJ, Foets M, et al. Sustained informal care: the feasibility, construct validity and testretest reliability of the CarerQol-instrument to measure the impact of informal care in long-term care. Aging Ment Health 2011;15(8):1018-27.
  36. Group W. Development of the WHOQOL: Rationale and Current Status. Int J Ment Health 1994;23(3):24-56.
  37. Tse T, Douglas J, Lentin P, et al. Measuring participation after stroke: a review of frequently used tools. Arch Phys Med Rehabil 2013;94(1):177-92.
  38. Williams LS, Bakas T, Brizendine E, et al. How valid are family proxy assessments of stroke patients’ health-related quality of life? Stroke 2006;37(8):2081-5.
  39. Vallen C, Hagell P, Westergren A. Validity and userfriendliness of the minimal eating observation and nutrition form - version II (MEONF - II) for undernutrition risk screening. Food Nutr Res 2011;55.
  40. Westergren A, Lindholm C, Mattsson A, et al. Minimal eating observation form: reliability and validity. J Nutr Health Aging 2009;13(1):6-12.
  41. Wang T, Jiang H, Westergren A, et al. The Minimal Eating Observation Form-II (MEOF-II): cross-cultural validation of the Chinese version for people with stroke. J Eval Clin Pract 2016;22(2):207-12.
  42. Zickuhr K, Madden M. Older adults and internet use. Pew Internet & American Life Project 2012;6.
  43. Smith SD, Gignac MA, Richardson D, et al. Differences in the experiences and support needs of family caregivers to stroke survivors: does age matter? Top Stroke Rehabil 2008;15(6):593-601.
  44. Tsai PC, Yip PK, Tai JJ, et al. Needs of family caregivers of stroke patients: a longitudinal study of caregivers’ perspectives. Patient Prefer Adherence 2015;9:449-57.
  45. Czerwonka AI, Herridge MS, Chan L, et al. Changing support needs of survivors of complex critical illness and their family caregivers across the care continuum: a qualitative pilot study of Towards RECOVER. J Crit Care 2015;30(2):242-9.
  46. Blusi M, Dalin R, Jong M. The benefits of e-health support for older family caregivers in rural areas. J Telemed Telecare 2014;20(2):63-9.
  47. Solli H, Hvalvik S, Bjork IT, et al. Characteristics of the relationship that develops from nurse-caregiver communication during telecare. J Clin Nurs 2015;24(13-14):1995-2004.
  48. Pedersen PM, Jorgensen HS, Kammersgaard LP, et al. Manual and oral apraxia in acute stroke, frequency and influence on functional outcome: The Copenhagen Stroke Study. Am J Phys Med Rehabil 2001;80(9):685-92.
  49. Dumoulin C, Korner-Bitensky N, Tannenbaum C. Urinary incontinence after stroke: does rehabilitation make a difference? A systematic review of the effectiveness of behavioral therapy. Top Stroke Rehabil 2005;12(3):66-76.
Over dit artikel
Auteurs
Katrien van Malder, Bart Geurden, Bart van Rompaey, Heidi Arnouts, Katrin Gillis
Over de auteurs

Katrien Van Malder, MSc, opleiding Master in de Verpleeg- en Vroedkunde afgerond, verpleegkundige in het Onze-Lieve-Vrouwziekenhuis in Aalst;
Dr. Bart Geurden, docent en onderzoeker bij het Center of Expertise in Primary Food Care van de Karel de Grote Hogeschool in Antwerpen;
Prof. dr. Bart Van Rompaey, hoogleraar bij de afdeling Nurse and Pharmaceutical Care, faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen, Universiteit Antwerpen;
Dr. Heidi Arnouts, lector dataverwerking aan de Odisee Hogeschool in Sint-Niklaas en gastdocent statistiek aan de Universiteit Antwerpen;
Katrin Gillis, MSc, lector neurologische zorg en onderzoeker aan de Odisee Hogeschool in Sint-Niklaas

Correspondentieadres: katrien.vanmalder@telenet.be

Printdatum
20 september 2019
E-pubdatum
23 september 2019
ISSN print
0920-3273
ISSN online
2468-2225


Over dit artikel
Auteurs
Katrien van Malder, Bart Geurden, Bart van Rompaey, Heidi Arnouts, Katrin Gillis
Over de auteurs

Katrien Van Malder, MSc, opleiding Master in de Verpleeg- en Vroedkunde afgerond, verpleegkundige in het Onze-Lieve-Vrouwziekenhuis in Aalst;
Dr. Bart Geurden, docent en onderzoeker bij het Center of Expertise in Primary Food Care van de Karel de Grote Hogeschool in Antwerpen;
Prof. dr. Bart Van Rompaey, hoogleraar bij de afdeling Nurse and Pharmaceutical Care, faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen, Universiteit Antwerpen;
Dr. Heidi Arnouts, lector dataverwerking aan de Odisee Hogeschool in Sint-Niklaas en gastdocent statistiek aan de Universiteit Antwerpen;
Katrin Gillis, MSc, lector neurologische zorg en onderzoeker aan de Odisee Hogeschool in Sint-Niklaas

Correspondentieadres: katrien.vanmalder@telenet.be

Printdatum
20 september 2019
E-pubdatum
23 september 2019
ISSN print
0920-3273
ISSN online
2468-2225