Verpleegkunde Nummer 1 , pp. 14-22
mrt 2019, jaargang 34
Verpleegkunde Nr. 1 , pp. 14-22
mrt 2019, jr. 34
Onderzoeksartikel

De hele mens

Een kwalitatief onderzoek naar de betekenis van existentiële thema’s in de behandelrelatie

DOEL
Uit onderzoek blijkt dat patiënten met een angst- of stemmingsstoornis behoefte hebben aan een gesprek over existentiële thema’s, spiritualiteit en/of religie. Het is niet vanzelfsprekend dat dit gesprek plaatsvindt. Doel van dit onderzoek is een verkenning van de in de dagelijkse praktijk aanwezige existentiële dimensie in de behandelrelatie, doelend op het verkennen van de betekenis van existentiële thema’s voor verpleegkundigen, patiënten, de behandelrelatie en de behandeling van angst- en stemmingsklachten.

METHODE
Kwalitatief onderzoek van fenomenologische aard. In het onderzoek zijn veertien open diepte-interviews gedaan met zeven ggz-verpleegkundigen en met zeven patiënten met angst- en stemmingsklachten, over existentiële thema’s in hun behandelrelatie. De dataanalyse is gedaan volgens de zeven stappen van Colaizzi.

RESULTATEN
Existentiële thema’s zijn ingebed in het dagelijks leven, de behandeling, de maatschappij en in tijd, kennis en beschikbare taal. Deze thema’s zijn opgenomen in de behandelrelatie en worden geassocieerd met holistische zorg. Patiënten en verpleegkundigen geven aan dat het bespreken van existentiële thema’s de kwaliteit van de behandelrelatie zou kunnen beïnvloeden door een toename van verdieping en vertrouwen. Existentiële zorg wordt gezien als een taak van de verpleegkundige.

CONCLUSIE
Existentiële thema’s zijn aanwezig in het leven van de participanten en verweven met de behandelrelatie tussen verpleegkundigen en patiënten met angst- en stemmingsklachten, in zodanige mate dat gezegd kan worden dat verpleegkundigen existentiële zorg verlenen. Verder onderzoek zou kunnen bijdragen aan kennisontwikkeling, een breder taalveld en verdere integratie van de existentiële dimensie in behandelmethoden.

Literatuur

  1. Hengeveld-Slöetjes JW. Religie en spiritualiteit als onderdeel van de behandeling. In: van Meijel B, Schaap IA, Keukens RT, et al. (eds). Praxis. Tilburg: Stichting Opleidingsinstelling GGZ VS; 2017: p59-70.
  2. Paukert AL, Philips LL, Culley JA, et al. Systematic review of the effects of religion-accommodative psychotherapy for depression and anxiety. Journal of Contemplative Psychotherapy 2011;41:99-108.
  3. Harris JI, Erbes CR, Engdaahl BE, et al. The effectiveness of a trauma focused spiritually integrated intervention for veterans exposed to trauma. J Clin Psychol 2011;67:425-38.
  4. Koszycki D, Bilodeau C, Raab-Mayo K, et al. A multifaith spiritually based intervention versus supportive therapy for generalized anxiety disorder: a pilot randomized controlled trial. J Clin Psychol 2014;70:489-509.
  5. Rosmarin DH, Pargament KI, Pirutinsky S, et al. A randomized controlled evaluation of a spiritually integrated treatment for subclinical anxiety in the Jewish community, delivered via the internet. J Anxiety Disord 2010;24:799-808.
  6. Stallset G, Gude T, Ronnestad MH, et al. Existential dynamic therapy (VITA) for treatment-resistant depression with Cluster C disorder: matched comparison to treatment as usual. Psychother Res 2012;22:579-91.
  7. Worthington Jr EL, Kurusu TA, McCullough ME, et al. Empirical research on religion in counseling: A 10- year review and research prospectus. Psychol Bull 1996;119:448-87.
  8. Krikilon W. Religie en spiritualiteit als uitdaging in de GGZ: handvatten voor de praktijk. Psychopraxis 2008;10:252-6.
  9. Post BC, Wade NG. Religion and spirituality in psychotherapy: a practice-friendly review of research. J Clin Psychol 2009;65:131-46.
  10. Verhagen PJ, van Megen HJGM (redacteuren). Handboek Psychiatrie, religie en spiritualiteit. Utrecht: de Tijdstroom; 2012.
  11. Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. ZonMw signalement over zingeving in de zorg: de mens centraal. Den Haag: ZonMw; 2016.
  12. Koenig HG, King D, Carson VB. Handbook of religion and health. Tweede editie. Verenigde Staten: Oxford University Press; 2012.
  13. Beroepsprofiel verpleegkundige. Utrecht: Verpleegkundigen & Verzorgenden; 2012.
  14. Van Leeuwen RR, Cusveller B. Verpleegkundig competentieprofiel Zorg voor spiritualiteit. Een verkennende literatuurstudie. Ede: Prof. dr. GA Lindeboom Instituut; 2002.
  15. Huber M. Naar een nieuw begrip van gezondheid: pijlers voor positieve gezondheid. Tijdschrift voor Gezondheidswetenschappen 2013:91;133-4.
  16. Strang S, Strang P, Ternested BM. Spiritual needs as defined by Swedish nursing staff. J Clin Nurs 2002:11;48-57.
  17. Concalves JP, Lucchetti G, Menezes PR, et al. Religious and spiritual interventions in mental health care: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled clinical trials. Psychol Med 2015:45;2937-49.
  18. Reinert KG, Koenig HG. Re-examining definitions of spirituality in nursing research. J Adv Nurs 2013:69;2622-34.
  19. Udo C. The concept and relevance of existential issues in nursing. Eur J Oncol Nurs 2014:18:347-54.
  20. Gulnar A, Watts J, Snowden M. Why are spiritual aspects of care so hard to address in nursing education. A literature review. International Journal of Multidisciplinary Comparative Studies 2015:2;7-31.
  21. Zock H, Glas G (redacteuren). Religie in de psychiatrie. Tilburg: Katholiek Studiecentrum voor Geestelijke Volksgezondheid; 2001.
  22. Koslander T, Barbosa da Silva A, Roxberg A. Existential and spiritual needs in mental health care: an ethical and holistic perspective. J Holist Nurs 2009:27;34-42.
  23. Maas F. De glans van het gewone. Tilburg: KSGV; 2012.
  24. Yalom ID. Existential Therapy. New York: The Perseus Books Group; 1980.
  25. Slob AK, Everaerd WT, Moors JPC. Groepspsychotherapie in theorie en praktijk. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum; 2008.
  26. Polit D, Beck C. Nursing research generating and assessing evidence for nursing practice. Londen: Lippincott, Williams And Wilkins; 2012.
  27. Manen M. Fenomenologie: een kwalitatieve stroming met een verscheidenheid aan tradities. Kwalon 2012:10;31-6.
  28. Holloway I, Wheeler S. Qualitative research in nursing and healthcare. WestSussex: John Wiley & Sons; 2010.
  29. Boeije H. Analyseren in kwalitatief onderzoek: denken en doen. Tweede editie. Den Haag: Boom Lemma uitgevers; 2014.
  30. Chang ZC, Fung YL, Chien W. Bracketing in phenomenology: only undertaken in the data collection and analysis process. The Qualitative Report 2013:18(30);1-9.
  31. Colaizzi P. Psychological research as the phenomenologist views it. Existential phenomenological alternatives for psychology. New York: Oxford University Press: 1978; pp. 48-71.
  32. Van Loenen G. Voor de geest staan. Zorg voor zingeving als taak van de geestelijke gezondheidszorg. Tilburg: KSGV; 2005.
  33. Lang YMC. Geestelijke verzorging. De existentiële begeleiding in de psychiatrische hulpverlening. Utrecht: uitgeverij SWP; 1998.
  34. Carr TJ. Facing existential realities: exploring barriers and challenges tot spiritual nursing care. Qual Health Res 2010:20;1379-92.
  35. Zock TH. Eindigheid in de geestelijke gezondheidszorg. In Tweede serie Geestelijke Volksgezondheid, 2-79. Tilburg: KSGV; 2011.
  36. Giske T. How undergraduate nursing students learn te care for patients spiritually in clinical studiesa review of literature. J Nurs Manag 2012:20;1047-57.
  37. Glas G. Beyond professionalismonce more. Psyche & Geloof 2014:25(1);23-30.
  38. Noble A, Jones C. Getting it right: oncology nurses’ understanding of spirituality. Int J Palliat Nurs 201:16;565-9.
  39. Muthert H. Ruimte voor verlies. Geestelijke verzorging in de psychiatrie. Tilburg: KSGV; 2012.
  40. Kortman F. Transculturele psychiatrie. Van praktijk naar theorie. Assen: van Gorcum; 2012.
  41. Naef R. Bearing witness: a moral way of engaging in de nurse-person relationship. Nurs Philos 2006:7;146-56.
  42. Wilding C, Muir-Cochrane E, May E. Treading lightly: Spirituality issues in mental health nursing. Int J Ment Health Nurs 2006:15;144-52.
  43. Rijksen H, Van Heijst A. Levensvragen in de hulpvraag. Best: Damon; 1999.
  44. Hoffer C. Religieuze tradities, volksgeloof en religieuze geneeswijzen in multicultureel Nederland: implicaties voor de ggz-praktijk. In: Verhagen P, van Megen HJGM (redacteuren). Handboek Psychiatrie, Religie en Spiritualiteit. Utrecht: de Tijdstroom; 2012: pp. 79-194.
  45. Strijbos D, Glas G. Persoonsgerichte zorg: voor patiënt en professional. PsyXpert 2016;(1).
  46. Rothfusz J. Ethiek in sociaalagogische beroepen. Amsterdam: Pearson Education; 2008.
  47. De Haan S. De existentiële dimensie van de psychiatrie: een enactivistische benadering. Psyche & Geloof 2013;24(2):130-40.
  48. Voorwinden P. Spiritualiteit of geloof binnen de ggz: een dimensionele benadering. Psyche & Geloof 2012;23(3):167-75.
  49. Worthington Jr EL, Kurusu, TA, McCullough ME, et al. Empirical research on religion in counseling: A 10-year review and research prospectus. Psychol Bull 1996;119:448-87.
  50. Pieper J, Van Uden R. Religie en coping in de GGZ. Gedrag & Gezondheid 2005;33:144-53.
Onderzoeksartikel

De hele mens

Een kwalitatief onderzoek naar de betekenis van existentiële thema’s in de behandelrelatie

DOEL
Uit onderzoek blijkt dat patiënten met een angst- of stemmingsstoornis behoefte hebben aan een gesprek over existentiële thema’s, spiritualiteit en/of religie. Het is niet vanzelfsprekend dat dit gesprek plaatsvindt. Doel van dit onderzoek is een verkenning van de in de dagelijkse praktijk aanwezige existentiële dimensie in de behandelrelatie, doelend op het verkennen van de betekenis van existentiële thema’s voor verpleegkundigen, patiënten, de behandelrelatie en de behandeling van angst- en stemmingsklachten.

METHODE
Kwalitatief onderzoek van fenomenologische aard. In het onderzoek zijn veertien open diepte-interviews gedaan met zeven ggz-verpleegkundigen en met zeven patiënten met angst- en stemmingsklachten, over existentiële thema’s in hun behandelrelatie. De dataanalyse is gedaan volgens de zeven stappen van Colaizzi.

RESULTATEN
Existentiële thema’s zijn ingebed in het dagelijks leven, de behandeling, de maatschappij en in tijd, kennis en beschikbare taal. Deze thema’s zijn opgenomen in de behandelrelatie en worden geassocieerd met holistische zorg. Patiënten en verpleegkundigen geven aan dat het bespreken van existentiële thema’s de kwaliteit van de behandelrelatie zou kunnen beïnvloeden door een toename van verdieping en vertrouwen. Existentiële zorg wordt gezien als een taak van de verpleegkundige.

CONCLUSIE
Existentiële thema’s zijn aanwezig in het leven van de participanten en verweven met de behandelrelatie tussen verpleegkundigen en patiënten met angst- en stemmingsklachten, in zodanige mate dat gezegd kan worden dat verpleegkundigen existentiële zorg verlenen. Verder onderzoek zou kunnen bijdragen aan kennisontwikkeling, een breder taalveld en verdere integratie van de existentiële dimensie in behandelmethoden.

Literatuur

  1. Hengeveld-Slöetjes JW. Religie en spiritualiteit als onderdeel van de behandeling. In: van Meijel B, Schaap IA, Keukens RT, et al. (eds). Praxis. Tilburg: Stichting Opleidingsinstelling GGZ VS; 2017: p59-70.
  2. Paukert AL, Philips LL, Culley JA, et al. Systematic review of the effects of religion-accommodative psychotherapy for depression and anxiety. Journal of Contemplative Psychotherapy 2011;41:99-108.
  3. Harris JI, Erbes CR, Engdaahl BE, et al. The effectiveness of a trauma focused spiritually integrated intervention for veterans exposed to trauma. J Clin Psychol 2011;67:425-38.
  4. Koszycki D, Bilodeau C, Raab-Mayo K, et al. A multifaith spiritually based intervention versus supportive therapy for generalized anxiety disorder: a pilot randomized controlled trial. J Clin Psychol 2014;70:489-509.
  5. Rosmarin DH, Pargament KI, Pirutinsky S, et al. A randomized controlled evaluation of a spiritually integrated treatment for subclinical anxiety in the Jewish community, delivered via the internet. J Anxiety Disord 2010;24:799-808.
  6. Stallset G, Gude T, Ronnestad MH, et al. Existential dynamic therapy (VITA) for treatment-resistant depression with Cluster C disorder: matched comparison to treatment as usual. Psychother Res 2012;22:579-91.
  7. Worthington Jr EL, Kurusu TA, McCullough ME, et al. Empirical research on religion in counseling: A 10- year review and research prospectus. Psychol Bull 1996;119:448-87.
  8. Krikilon W. Religie en spiritualiteit als uitdaging in de GGZ: handvatten voor de praktijk. Psychopraxis 2008;10:252-6.
  9. Post BC, Wade NG. Religion and spirituality in psychotherapy: a practice-friendly review of research. J Clin Psychol 2009;65:131-46.
  10. Verhagen PJ, van Megen HJGM (redacteuren). Handboek Psychiatrie, religie en spiritualiteit. Utrecht: de Tijdstroom; 2012.
  11. Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie. ZonMw signalement over zingeving in de zorg: de mens centraal. Den Haag: ZonMw; 2016.
  12. Koenig HG, King D, Carson VB. Handbook of religion and health. Tweede editie. Verenigde Staten: Oxford University Press; 2012.
  13. Beroepsprofiel verpleegkundige. Utrecht: Verpleegkundigen & Verzorgenden; 2012.
  14. Van Leeuwen RR, Cusveller B. Verpleegkundig competentieprofiel Zorg voor spiritualiteit. Een verkennende literatuurstudie. Ede: Prof. dr. GA Lindeboom Instituut; 2002.
  15. Huber M. Naar een nieuw begrip van gezondheid: pijlers voor positieve gezondheid. Tijdschrift voor Gezondheidswetenschappen 2013:91;133-4.
  16. Strang S, Strang P, Ternested BM. Spiritual needs as defined by Swedish nursing staff. J Clin Nurs 2002:11;48-57.
  17. Concalves JP, Lucchetti G, Menezes PR, et al. Religious and spiritual interventions in mental health care: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled clinical trials. Psychol Med 2015:45;2937-49.
  18. Reinert KG, Koenig HG. Re-examining definitions of spirituality in nursing research. J Adv Nurs 2013:69;2622-34.
  19. Udo C. The concept and relevance of existential issues in nursing. Eur J Oncol Nurs 2014:18:347-54.
  20. Gulnar A, Watts J, Snowden M. Why are spiritual aspects of care so hard to address in nursing education. A literature review. International Journal of Multidisciplinary Comparative Studies 2015:2;7-31.
  21. Zock H, Glas G (redacteuren). Religie in de psychiatrie. Tilburg: Katholiek Studiecentrum voor Geestelijke Volksgezondheid; 2001.
  22. Koslander T, Barbosa da Silva A, Roxberg A. Existential and spiritual needs in mental health care: an ethical and holistic perspective. J Holist Nurs 2009:27;34-42.
  23. Maas F. De glans van het gewone. Tilburg: KSGV; 2012.
  24. Yalom ID. Existential Therapy. New York: The Perseus Books Group; 1980.
  25. Slob AK, Everaerd WT, Moors JPC. Groepspsychotherapie in theorie en praktijk. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum; 2008.
  26. Polit D, Beck C. Nursing research generating and assessing evidence for nursing practice. Londen: Lippincott, Williams And Wilkins; 2012.
  27. Manen M. Fenomenologie: een kwalitatieve stroming met een verscheidenheid aan tradities. Kwalon 2012:10;31-6.
  28. Holloway I, Wheeler S. Qualitative research in nursing and healthcare. WestSussex: John Wiley & Sons; 2010.
  29. Boeije H. Analyseren in kwalitatief onderzoek: denken en doen. Tweede editie. Den Haag: Boom Lemma uitgevers; 2014.
  30. Chang ZC, Fung YL, Chien W. Bracketing in phenomenology: only undertaken in the data collection and analysis process. The Qualitative Report 2013:18(30);1-9.
  31. Colaizzi P. Psychological research as the phenomenologist views it. Existential phenomenological alternatives for psychology. New York: Oxford University Press: 1978; pp. 48-71.
  32. Van Loenen G. Voor de geest staan. Zorg voor zingeving als taak van de geestelijke gezondheidszorg. Tilburg: KSGV; 2005.
  33. Lang YMC. Geestelijke verzorging. De existentiële begeleiding in de psychiatrische hulpverlening. Utrecht: uitgeverij SWP; 1998.
  34. Carr TJ. Facing existential realities: exploring barriers and challenges tot spiritual nursing care. Qual Health Res 2010:20;1379-92.
  35. Zock TH. Eindigheid in de geestelijke gezondheidszorg. In Tweede serie Geestelijke Volksgezondheid, 2-79. Tilburg: KSGV; 2011.
  36. Giske T. How undergraduate nursing students learn te care for patients spiritually in clinical studiesa review of literature. J Nurs Manag 2012:20;1047-57.
  37. Glas G. Beyond professionalismonce more. Psyche & Geloof 2014:25(1);23-30.
  38. Noble A, Jones C. Getting it right: oncology nurses’ understanding of spirituality. Int J Palliat Nurs 201:16;565-9.
  39. Muthert H. Ruimte voor verlies. Geestelijke verzorging in de psychiatrie. Tilburg: KSGV; 2012.
  40. Kortman F. Transculturele psychiatrie. Van praktijk naar theorie. Assen: van Gorcum; 2012.
  41. Naef R. Bearing witness: a moral way of engaging in de nurse-person relationship. Nurs Philos 2006:7;146-56.
  42. Wilding C, Muir-Cochrane E, May E. Treading lightly: Spirituality issues in mental health nursing. Int J Ment Health Nurs 2006:15;144-52.
  43. Rijksen H, Van Heijst A. Levensvragen in de hulpvraag. Best: Damon; 1999.
  44. Hoffer C. Religieuze tradities, volksgeloof en religieuze geneeswijzen in multicultureel Nederland: implicaties voor de ggz-praktijk. In: Verhagen P, van Megen HJGM (redacteuren). Handboek Psychiatrie, Religie en Spiritualiteit. Utrecht: de Tijdstroom; 2012: pp. 79-194.
  45. Strijbos D, Glas G. Persoonsgerichte zorg: voor patiënt en professional. PsyXpert 2016;(1).
  46. Rothfusz J. Ethiek in sociaalagogische beroepen. Amsterdam: Pearson Education; 2008.
  47. De Haan S. De existentiële dimensie van de psychiatrie: een enactivistische benadering. Psyche & Geloof 2013;24(2):130-40.
  48. Voorwinden P. Spiritualiteit of geloof binnen de ggz: een dimensionele benadering. Psyche & Geloof 2012;23(3):167-75.
  49. Worthington Jr EL, Kurusu, TA, McCullough ME, et al. Empirical research on religion in counseling: A 10-year review and research prospectus. Psychol Bull 1996;119:448-87.
  50. Pieper J, Van Uden R. Religie en coping in de GGZ. Gedrag & Gezondheid 2005;33:144-53.
Over dit artikel
Auteurs
Janneke Hengeveld-Slöetjes, Gerrit Glas, Henri Sellies, Jooske van Busschbach
Over de auteurs

Janneke Hengeveld-Slöetjes, verpleegkundig specialist GGZ, Dimence, Deventer.
Prof. dr. Gerrit Glas, psychiater en hoofdopleider, Dimence.
Henri Sellies, verpleegkundig specialist, Dimence.
Dr. Jooske T. van Busschbach, senioronderzoeker RGOc, UMC Groningen.

Correspondentieadres: j.hengeveld@dimence.nl

Printdatum
15 maart 2019
E-pubdatum
18 maart 2019
ISSN print
0920-3273
ISSN online
2468-2225


Over dit artikel
Auteurs
Janneke Hengeveld-Slöetjes, Gerrit Glas, Henri Sellies, Jooske van Busschbach
Over de auteurs

Janneke Hengeveld-Slöetjes, verpleegkundig specialist GGZ, Dimence, Deventer.
Prof. dr. Gerrit Glas, psychiater en hoofdopleider, Dimence.
Henri Sellies, verpleegkundig specialist, Dimence.
Dr. Jooske T. van Busschbach, senioronderzoeker RGOc, UMC Groningen.

Correspondentieadres: j.hengeveld@dimence.nl

Printdatum
15 maart 2019
E-pubdatum
18 maart 2019
ISSN print
0920-3273
ISSN online
2468-2225