Verpleegkunde Nummer 1 , pp. 16-22
mrt 2017, jaargang 32
Verpleegkunde Nr. 1 , pp. 16-22
mrt 2017, jr. 32
Onderzoeksartikel

Doelen stellen en leefstijlveranderingen in het ‘Lively Legs’-programma: welke kenmerken maken het verschil?

Een exploratief onderzoek naar het stellen van doelen en het bereiken van leefstijlveranderingen bij patiënten met ulcus cruris

DOEL
Het stellen van doelen wordt veel gebruikt om gedragsverandering bij patiënten te stimuleren. Welke doelen patiënten stellen en of hun gedrag daarna verandert is echter veelal onbekend. Het doel van dit onderzoek was 1) het beschrijven van doelen die zijn opgesteld tussen verpleegkundigen en patiënten met een ulcus cruris (open been), en 2) exploreren of er verschillen zijn in kenmerken van patiënten en doelen in relatie tot bereikte leefstijlveranderingen.

METHODE
Het betreft een secundaire analyse van data die zijn verzameld in de interventiegroep van een studie naar de effecten van een leefstijlprogramma voor patiënten met ulcus cruris (het ‘Lively Legs’-programma). Uit 71 verpleegkundige dossiers extraheerden wij het aantal, de inhoud en eventuele bijstellingen van doelen gedurende het leefstijlprogramma. De kwaliteit van de doelen werd beoordeeld aan de hand van SMART-criteria. Ten slotte werden kenmerken van de doelen en patiënten vergeleken in relatie tot de bereikte gedragsverandering.

RESULTATEN
In totaal veranderden 41 patiënten (58%) hun gedrag na het stellen van een doel. 68% van de doelen voldeed aan de SMART-criteria. De meeste patiënten stelden als doel meer beenoefeningen te doen. Doelen met betrekking tot het dragen van therapeutische elastische kousen werden het minst opgesteld. Patiënten die hun leefstijl veranderden, waren jonger dan patiënten die hun leefstijl niet veranderden.

CONCLUSIE
Het stellen van doelen kan verbeterd worden in het ‘Lively Legs’-programma. Doelen kunnen meer specifiek, meetbaar en tijdsgebonden geformuleerd worden. Doelen stellen voor het verhogen van de therapietrouw met compressietherapie en de begeleiding van ouderen zijn belangrijke uitdagingen voor de praktijk van de leefstijlbegeleiding.

Literatuur

  1. Bartholomew LK, Parcel GS, Kok G, Gottlieb N, Fernandez ME. Planning Health Promotion Programs. An intervention Mapping Approach. Third Edition. San Francisco: Jossey-Bass; 2011.
  2. Bodenheimer T, Handley MA. Goal-setting for behavior change in primary care: an exploration and status report. Patient Educ Couns. 2009;76:174-80.
  3. Glanz K, Rimer BK, Viswanath K. Health Behavior and Health Education: Theory, Research, and Practice. 4th ed. Glanz K, Lewis FM, Rimer BK, editors. San Francisco: Jossey-Bass; 2008.
  4. Strecher VJ, Seijts GH, Kok GJ, et al. Goal setting as a strategy for health behavior change. Health Educ Q. 1995;22:190-200.
  5. Estabrooks PA, Nelson CC, Xu S, et al. The frequency and behavioral outcomes of goal choices in the selfmanagement of diabetes. Diabetes Educ. 2005;31:391400.
  6. Lorig K, Laurent DD, Plant K, et al. The components of action planning and their associations
  7. Langford AT, Sawyer DR, Gioimo S, et al. Patientcentered goal setting as a tool to improve diabetes self-management. Diabetes Educ. 2007;33 Suppl 6:139S-44S.
  8. Lorig K. Action planning: a call to action. J Am Board Fam Med. 2006;19:324-5.
  9. Meyerson KL, Kline KS. Qualitative analysis of a mutual goal-setting intervention in participants with heart failure. Heart Lung. 2009;38:1-9.  
  10. Walker ER, Wexler B, Dilorio C, et al. Content and characteristics of goals created during a selfmanagement intervention for people with epilepsy. J Neurosci Nurs. 2009;41:312-21.
  11. Robben SH, Perry M, Olde Rikkert MG, et al. Care-related goals of community-dwelling frail older adults. J Am Geriatr Soc. 2011;59:1552-4.
  12. Pearson ES. Goal setting as a health behavior change strategy in overweight and obese adults: a systematic literature review examining intervention components. Patient Educ Couns. 2012;87:32-42.
  13. Fernandez R, Rajaratnam R, Evans K, et al. Goal setting in cardiac rehabilitation: implications for clinical practice. Contemp Nurse. 2012;43:13-21.
  14. Levack WM, Weatherall M, Hay-Smith JC, et al. Goal setting and strategies to enhance goal pursuit in adult rehabilitation: summary of a Cochrane systematic review and meta-analysis. Eur J Phys Rehabil Med. 2016;52:400-16.
  15. Prescott S, Fleming J, Doig E. Goal setting approaches and principles used in rehabilitation for people with acquired brain injury: A systematic scoping review. Brain Inj. 2015;29:1515-29.
  16. Scobbie L, Duncan EA, Brady MC, et al. Goal setting practice in services delivering community-based stroke rehabilitation: a United Kingdom (UK) wide survey. Disabil Rehabil. 2015;37:1291-8.
  17. Wade DT. Goal setting in rehabilitation: an overview of what, why and how. Clin Rehabil. 2009;23:291-5.
  18. Scobbie L, Dixon D, Wyke S. Goal setting and action planning in the rehabilitation setting: development of a theoretically informed practice framework. Clin Rehabil. 2011;25:468-82.
  19. Teal CR, Haidet P, Balasubramanyam AS, et al. Measuring the quality of patients’ goals and action plans: development and validation of a novel tool. BMC Med Inform Decis Mak. 2012;12:152.
  20. Heinen M, Borm G, van der Vleuten C, et al. The Lively Legs self-management programme increased physical activity and reduced wound days in leg ulcer patients: Results from a randomized controlled trial. Int J Nurs Stud. 2012;49:151-61.
  21. Heinen MM, Bartholomew LK, Wensing M, et al. Supporting adherence and healthy lifestyles in leg ulcer patients: systematic development of the Lively Legs program for dermatology outpatient clinics. Patient Educ Couns. 2006;61:279-91.
  22. Heinen MM, Persoon A, van de Kerkhof P, et al. Ulcerrelated problems and health care needs in patients with venous leg ulceration: a descriptive, cross-sectional study. Int J Nurs Stud.  
  23. Heinen MM, van der Vleuten C, de Rooij MJ, et al. Physical activity and adherence to compression therapy in patients with venous leg ulcers. Arch Dermatol. 2007;143:1283-8.
  24. Van Hecke A, Grypdonck M, Defloor T. A review of why patients with leg ulcers do not adhere to treatment. J Clin Nurs. 2009;18:337-49.
  25. O’Meara S, Cullum N, Nelson EA, et al. Compression for venous leg ulcers. Cochrane Database Syst Rev. 2012;11:CD000265.
  26. Kelley K, Abraham C. Health promotion for people aged over 65 years in hospitals: nurses’ perceptions about their role. J Clin Nurs. 2007;16:569-79.
Onderzoeksartikel

Doelen stellen en leefstijlveranderingen in het ‘Lively Legs’-programma: welke kenmerken maken het verschil?

Een exploratief onderzoek naar het stellen van doelen en het bereiken van leefstijlveranderingen bij patiënten met ulcus cruris

DOEL
Het stellen van doelen wordt veel gebruikt om gedragsverandering bij patiënten te stimuleren. Welke doelen patiënten stellen en of hun gedrag daarna verandert is echter veelal onbekend. Het doel van dit onderzoek was 1) het beschrijven van doelen die zijn opgesteld tussen verpleegkundigen en patiënten met een ulcus cruris (open been), en 2) exploreren of er verschillen zijn in kenmerken van patiënten en doelen in relatie tot bereikte leefstijlveranderingen.

METHODE
Het betreft een secundaire analyse van data die zijn verzameld in de interventiegroep van een studie naar de effecten van een leefstijlprogramma voor patiënten met ulcus cruris (het ‘Lively Legs’-programma). Uit 71 verpleegkundige dossiers extraheerden wij het aantal, de inhoud en eventuele bijstellingen van doelen gedurende het leefstijlprogramma. De kwaliteit van de doelen werd beoordeeld aan de hand van SMART-criteria. Ten slotte werden kenmerken van de doelen en patiënten vergeleken in relatie tot de bereikte gedragsverandering.

RESULTATEN
In totaal veranderden 41 patiënten (58%) hun gedrag na het stellen van een doel. 68% van de doelen voldeed aan de SMART-criteria. De meeste patiënten stelden als doel meer beenoefeningen te doen. Doelen met betrekking tot het dragen van therapeutische elastische kousen werden het minst opgesteld. Patiënten die hun leefstijl veranderden, waren jonger dan patiënten die hun leefstijl niet veranderden.

CONCLUSIE
Het stellen van doelen kan verbeterd worden in het ‘Lively Legs’-programma. Doelen kunnen meer specifiek, meetbaar en tijdsgebonden geformuleerd worden. Doelen stellen voor het verhogen van de therapietrouw met compressietherapie en de begeleiding van ouderen zijn belangrijke uitdagingen voor de praktijk van de leefstijlbegeleiding.

Literatuur

  1. Bartholomew LK, Parcel GS, Kok G, Gottlieb N, Fernandez ME. Planning Health Promotion Programs. An intervention Mapping Approach. Third Edition. San Francisco: Jossey-Bass; 2011.
  2. Bodenheimer T, Handley MA. Goal-setting for behavior change in primary care: an exploration and status report. Patient Educ Couns. 2009;76:174-80.
  3. Glanz K, Rimer BK, Viswanath K. Health Behavior and Health Education: Theory, Research, and Practice. 4th ed. Glanz K, Lewis FM, Rimer BK, editors. San Francisco: Jossey-Bass; 2008.
  4. Strecher VJ, Seijts GH, Kok GJ, et al. Goal setting as a strategy for health behavior change. Health Educ Q. 1995;22:190-200.
  5. Estabrooks PA, Nelson CC, Xu S, et al. The frequency and behavioral outcomes of goal choices in the selfmanagement of diabetes. Diabetes Educ. 2005;31:391400.
  6. Lorig K, Laurent DD, Plant K, et al. The components of action planning and their associations
  7. Langford AT, Sawyer DR, Gioimo S, et al. Patientcentered goal setting as a tool to improve diabetes self-management. Diabetes Educ. 2007;33 Suppl 6:139S-44S.
  8. Lorig K. Action planning: a call to action. J Am Board Fam Med. 2006;19:324-5.
  9. Meyerson KL, Kline KS. Qualitative analysis of a mutual goal-setting intervention in participants with heart failure. Heart Lung. 2009;38:1-9.  
  10. Walker ER, Wexler B, Dilorio C, et al. Content and characteristics of goals created during a selfmanagement intervention for people with epilepsy. J Neurosci Nurs. 2009;41:312-21.
  11. Robben SH, Perry M, Olde Rikkert MG, et al. Care-related goals of community-dwelling frail older adults. J Am Geriatr Soc. 2011;59:1552-4.
  12. Pearson ES. Goal setting as a health behavior change strategy in overweight and obese adults: a systematic literature review examining intervention components. Patient Educ Couns. 2012;87:32-42.
  13. Fernandez R, Rajaratnam R, Evans K, et al. Goal setting in cardiac rehabilitation: implications for clinical practice. Contemp Nurse. 2012;43:13-21.
  14. Levack WM, Weatherall M, Hay-Smith JC, et al. Goal setting and strategies to enhance goal pursuit in adult rehabilitation: summary of a Cochrane systematic review and meta-analysis. Eur J Phys Rehabil Med. 2016;52:400-16.
  15. Prescott S, Fleming J, Doig E. Goal setting approaches and principles used in rehabilitation for people with acquired brain injury: A systematic scoping review. Brain Inj. 2015;29:1515-29.
  16. Scobbie L, Duncan EA, Brady MC, et al. Goal setting practice in services delivering community-based stroke rehabilitation: a United Kingdom (UK) wide survey. Disabil Rehabil. 2015;37:1291-8.
  17. Wade DT. Goal setting in rehabilitation: an overview of what, why and how. Clin Rehabil. 2009;23:291-5.
  18. Scobbie L, Dixon D, Wyke S. Goal setting and action planning in the rehabilitation setting: development of a theoretically informed practice framework. Clin Rehabil. 2011;25:468-82.
  19. Teal CR, Haidet P, Balasubramanyam AS, et al. Measuring the quality of patients’ goals and action plans: development and validation of a novel tool. BMC Med Inform Decis Mak. 2012;12:152.
  20. Heinen M, Borm G, van der Vleuten C, et al. The Lively Legs self-management programme increased physical activity and reduced wound days in leg ulcer patients: Results from a randomized controlled trial. Int J Nurs Stud. 2012;49:151-61.
  21. Heinen MM, Bartholomew LK, Wensing M, et al. Supporting adherence and healthy lifestyles in leg ulcer patients: systematic development of the Lively Legs program for dermatology outpatient clinics. Patient Educ Couns. 2006;61:279-91.
  22. Heinen MM, Persoon A, van de Kerkhof P, et al. Ulcerrelated problems and health care needs in patients with venous leg ulceration: a descriptive, cross-sectional study. Int J Nurs Stud.  
  23. Heinen MM, van der Vleuten C, de Rooij MJ, et al. Physical activity and adherence to compression therapy in patients with venous leg ulcers. Arch Dermatol. 2007;143:1283-8.
  24. Van Hecke A, Grypdonck M, Defloor T. A review of why patients with leg ulcers do not adhere to treatment. J Clin Nurs. 2009;18:337-49.
  25. O’Meara S, Cullum N, Nelson EA, et al. Compression for venous leg ulcers. Cochrane Database Syst Rev. 2012;11:CD000265.
  26. Kelley K, Abraham C. Health promotion for people aged over 65 years in hospitals: nurses’ perceptions about their role. J Clin Nurs. 2007;16:569-79.
Over dit artikel
Auteurs
Irene van de Glind, Maud Heinen, Andrea Evers, Theo van Achterberg
Over de auteurs
  • Dr. Irene van de Glind is gezondheidswetenschapper en werkt als postdoctoraal onderzoeker bij IQ Healthcare, Radboudumc, Nijmegen. Zij promoveerde in april 2016 op het proefschrift ‘Making the connection. Implementing lifestyle interventions in healthcare’.
    De centrale vraag in het proefschrift was hoe professionals een gezonde leefstijl kunnen bevorderen. Het hier beschreven onderzoek is een bewerking van een van de artikelen uit het proefschrift. De centrale vraag in het proefschrift was hoe professionals een gezonde leefstijl kunnen bevorderen en welke belemmerende en bevorderende factoren zij ervaren bij de implementatie van leefstijlinterventies.
  • Dr. Maud M. Heinen is verpleegkundige en verplegingswetenschapper, werkzaam als senior onderzoeker bij IQ Healthcare, Radboudumc, Nijmegen.
  • Prof. dr. Andrea Evers is hoogleraar Gezondheidspsychologie aan de Universiteit van Leiden.
  • Prof. dr. Theo van Achterberg is hoogleraar Kwaliteit van zorg aan de Katholieke Universiteit Leuven.

Correspondentieadres: irene.vandeglind@radboudumc.nl

ISSN print
0920-3273
ISSN online
2468-2225


Over dit artikel
Auteurs
Irene van de Glind, Maud Heinen, Andrea Evers, Theo van Achterberg
Over de auteurs
  • Dr. Irene van de Glind is gezondheidswetenschapper en werkt als postdoctoraal onderzoeker bij IQ Healthcare, Radboudumc, Nijmegen. Zij promoveerde in april 2016 op het proefschrift ‘Making the connection. Implementing lifestyle interventions in healthcare’.
    De centrale vraag in het proefschrift was hoe professionals een gezonde leefstijl kunnen bevorderen. Het hier beschreven onderzoek is een bewerking van een van de artikelen uit het proefschrift. De centrale vraag in het proefschrift was hoe professionals een gezonde leefstijl kunnen bevorderen en welke belemmerende en bevorderende factoren zij ervaren bij de implementatie van leefstijlinterventies.
  • Dr. Maud M. Heinen is verpleegkundige en verplegingswetenschapper, werkzaam als senior onderzoeker bij IQ Healthcare, Radboudumc, Nijmegen.
  • Prof. dr. Andrea Evers is hoogleraar Gezondheidspsychologie aan de Universiteit van Leiden.
  • Prof. dr. Theo van Achterberg is hoogleraar Kwaliteit van zorg aan de Katholieke Universiteit Leuven.

Correspondentieadres: irene.vandeglind@radboudumc.nl

ISSN print
0920-3273
ISSN online
2468-2225